Tropikada tarqalgan oziq - ovqat o‘simliklari MUNDARIJA I.Kirish……………………………………….2 II.Adabiyotlar sharxi…………………………….4 1.1. Tropik mintaqa - o'simliklarning qiziq va noyob dunyosi 1.2. Introduksiya qilingan O‘zbekistondagi tropik o‘simliklar II.BOB.Tropik o‘lkalaridagi oziq-ovqat o‘simliklari (o‘simliklar oilalari misolida)………………………………………12 2.1. Tropik mintaqada tarqalgan oziq-ovqat o‘simliklar (mevali o‘simliklar misolida) . 2.2. Tropik o‘ziq-ovqat o‘simliklari (moyli o‘simliklar misolida) III.BOB.Amaliy tavsiyalar…………………. 3.1 O'zbekistonda yetishtirish mumkin bo'lgan o'simliklar IV Xulosa……………………………39 V. Foydalangan adabiyotlar va manbalar……………………………………….40 KIRISH. Kurs ishining dolzarbligi. “O'zbekiston Respublikasini yanada rivojlantirish bo‘yicha Harakatlar strategiyasiga muvofiq uzluksiz ta’lim tizimini yanada takomillashtirish, sifatli ta’lim xizmatlari imkoniyatlarini oshirish, mehnat bozorining zamoniy ehtiyojlariga muvofiq yugori malakali kadrlar tayyorlash siyosatini davom ettirish bugungi kunda muhim vazifalar hisoblanadi. Ushbu vazifalarning in’ikosi sifatida, O'zbekiston Respublikasi Prezidenti SH.M.Mirziyoyev 6-sentabr 2022-yilda Professional ta'lim tizimini yanada takomillashtirish chora-tadbirlari to’g'‘risida gi PF-5812-sonli Farmoni imzoladi. Bu bilan, O'zbekiston Respublikasining uzluksiz ta’lim tizimi yangi bosqichga ko'tarildi va YUNESKO tomonidan ta’sis etilgan ta'limning xalqaro standart tasnifiga to‘'la moslashtirildi.”’ Yurtboshimizning ta’lim, ilm-fan sohasida qanday jonbozlik ko‘rsatayotganini yuqoridagi fikrlardan bilib olishimiz mumkin. Yoshlari shunday qo'llab-quvvatlangan yurtning kelajagi porloq bo'lishi tayin. Shunday jonbozlik ko'rsatilayotgan bir payitda yoshlar ham oz javoblarini yaxshi o‘qishi va xalqaro arenalarda yugori cho’qillarni zabt etishi bilan qaytarishi lozim. “Xalqning aniq maqsad sari harakat qilishi, davlatmand bo'lishi, baxtli bo‘lib izzat-hurmat topishi, jahongir bo'lishi yoki zaif bo'lib xorlikka tushishi, baxtsizlik yukini tortishi, e‘tibordan qolib, o‘zgalarga tobe va qul, asir bo'lishi ularning o'z ota- onalaridan bolalikda olgan tarbiyalariga bog'liq”. Bizning maqsadimiz ham o’z fikriga qarashlariga ega yoshlarni tarbiyalashdan iboratdir. Bu esa ta’lim sohasida katta o'zgarishlar qilishimiz, tub burilish yasaydi. Hоzirgi dаvrdа bоzоr iqtisоdiyoti munоsаbаtlаri mоdеrnizatsiyalashuvi muаmmоlаridаn biri hisоblаngаn hаlqimizning, аsоsаn shахsning intеllеktuаl mаdаniyat dаrаjаsi bilаn jаmiyat intеllеktuаl mаdаniyatini o’zаrо аmаl qilish dоirаsi, bir-biri bilаn tа’sirlаshuv хususiyatlаrini ijtimоiy-fаlsаfiy vа mаdаniy jihаtdаn tаdqiq etish rеspublikаmizdа mutахаssis-kаdrlаrni zаmоnаviy ilm-fаnning ilg’оr yutuqlаrini аmаliy hаyotgа qo’llаy оlаdigаn yuksаk ilmiy sаlоhiyatgа egа bo’lgаn ziyoli insоn sifаtidа tаrbiyalаsh jаrаyonidа yo’l qo’yilishi mumkin bo’lgаn хаtо-kаmchiliklаrni оldini оlishgа yordаm bеrаdi. Tropikada tarqalgan oziq-ovqat o‘simliklarining ayrimlari Yer yuzi bo‘yicha ularnig soni kamayib ketmoqda. Tropik mintaqalarda iqlimning keskin o‘zgarishi , yillik yog‘in miqdorining kamayishi tropikada tarqalgan oziq- ovqat o‘simliklarining soni kamayishiga olib keladi.Aholining tabiatga noto‘g‘ri munosabati ham o‘simliklarning o‘simliklar sonining kamayib ketishiga sabab bo‘adi.Tabiatga , o‘simliklar dunyosiga nisbatan bepisand munosabatda bo‘lishiga chek qo‘yish , tabiat boyliklarini muhofaza qilish va ko‘paytirish hammamizning burchimizdir. Olimlarning ta‘kidlashicha , har kuni o‘simliklar, hasharotlar va hayvonlarning taxminan137 turi Yer yuzidan yo‘q bo‘lib ketmoqda. Tropik mintaqalar Shimoliy va Janubiy yarimsharlarda subtropik va subekvatorial mintaqalar oraligʻida joylashgan 2 geografik mintaqa. Tropik mintaqalarning materik qismi uchun cho‘l va chala choʻl landshafti, okeanlarga esa suvning shoʻrligi (36%) va yuqori temperaturasi xos. Tropik mintaqalarda quyosh nurlari tik tushgani va bulutning kam boʻlganidan quyosh radiatsiyasi koʻp. Natijada harorat yil boʻyi yuqori boʻladi. Eng issiq oyning oʻrtacha temperaturasi quruqliklarda 30–35°, eng sovuq oyniki 10° dan pastga tushmaydi. Yillik yogʻin 50–200 mm (faqat sharqiy okean boʻyi mussonli zonasida 1000–2000mmgacha). Materiklarda Tropik mintaqalarning quyidagi sektorlari:sernam oʻrmon landshaftli sharqiy okeanboʻyi, siyrak oʻrmon va butazorlardan iborat sharqiy oʻtish, choʻl va chala choʻl landshafti ustun boʻlgan materik ichkarisidagi va gʻarbiy okeanboʻyi sektorlari farq qilinadi. Sharqdan gʻarbga borgan sari oʻsimliklar dunyosi ham oʻzgarib boradi: aralash (doim yashil va barg toʻkuvchi) oʻrmonlar, mussonli oʻrmonlar siyrak oʻrmon va savannalar, quruq oʻrmon va kserofil butalar, chala choʻl va choʻl oʻsimliklariga oʻtib boradi. Muvofiq ravishda faunasi ham oʻzgaradi. Okean va dengiz suvlarida bugʻlanish koʻp boʻlganligi sababli kislorod va planktonlar siyrak. Tropik mintaqalardagi koʻpchilik yerlar xoʻjalik jihatidan kam oʻzlashtirilgan. Kurs ishi maqsadi. Tropik o‘lkalarda o‘suvchi oziq-ovqat o‘simliklarni o‘rganish tahlil qilish, zararli va foydali jihatlarini tahlil qilish. Ularni parvarishlashdagi va ishlatishdagi xatoliklarni o‘rganish, navlarini yetishtirish usullari va yetishtirishdagi kamchiliklarga yechim topishdan iborat. Kurs ishini vazifalari: 1. Tropik o‘lkalarda keng tarqalgan o‘simliklarni o‘rganish 2. Oziq-ovqat o‘simliklarini yetishtirish usullari 3. Oziq-ovqat o‘simliklarini yetishtirishdagi kamchiliklarni tahlil qilish 4. Kurs ishining eksperimental modelini ishlab chiqish. 5. Kurs ishini natijalarini miqdoriy va sifat jihatdan tahlil qilish 6. O‘simliklarni iste‘molga tayyorlash Kurs ishini tuzilishi va hajmi: Kurs ishi kirish, asosiy mazmunni yorituvchi ikkita bob, 4 paragraf, umumiy xulosa, foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati tashkil topgan. Kurs ishining mazmunini 40 bet hajmda yozma matnda bayon qilingan bo‘lib, unda 16 ta adabiyotlar ro‘yxati bor. 1.1. Tropik mintaqa - o'simliklarning qiziq va noyob. Insoniyat, Yer biosferasining muhim, kattaroq qismi haqiqiy yashil o'simliklar dunyosi bilan o'ralgan. O'simliklar inson va tabiat hayotida muhim'rol-o'ynaydi. Qayta ishiab chiqarilmasdan, sayyoramizdagi yashil o'simliklar mavjud bo'Imaganida ayot ham to'xtab qolar edi. Bular hayot beruvchi kislorod bilan ta'minlab, yashil o'simliklar barcha jonzotlarni boqish, organic moddalarning ajralmas qism sifatida muhim rol o'ynaydi. Agar yerdagi yoki hatto alohida mintaqada o'simliklarning cheksiz sonli qismt mayjud bo'tsa, ularning turlari ma'lum bir cheklangan sondir: Darhaqiqat, bitta turdagi yuz minglab hatto millionlab nusxalar ham bo'lishi mumkin. Biroq faqat bir necha yuz yoki undan kam sonli turlar ham mavjud. Shunday ekan ekologik mintaqalardan biri bo'Igan tropic mintagada ham o'simliklarning 40000 dan ortiq turi uchraydi. Tropik mintaqaning o'ziga xos iqlim sharoitidir.Tropik mintaga - Shimoliy va Janubiy yarimsharlarda joylashgan subtrpik va subekvatorial mintagalar orasida joylashgan 2-geografik mintaga, Tropik mintaganirig materik qismi uchu cho'l va chalacho'l landshafti, okeanlarga esa suvning sho'rligi (37 %) va doimiy o'rtacha va yugori harorat 18°C dan 36°C gacha xosdir. Tropik mintagada quyosh nurlari tik tushgani-va bulutning kam bo'lganidan quyosh radiatsiyasi ko'proq bo'ladi, Natijada harorat yil bo'yi yugori bo'ladi. Eng issiq oyning o’rtacha temperaturasi qurugliklarda 30-35°C da eng sovug .Sharqdan g'arbga borgan sari o'simliklar dunyosi ham o'zgari boradizaralash(doim yashil va barg to'kuvchi) o'rmontar,mussonli o'rmonlar (tropik o'rmonlar); siyrak o'rmonlar va savannalar , qurug o'rmonlar va kserofill‘butalar. Tropik o'rmonlar qalin goplangan butalar va chirmashib o'suvchi lianalar va moxlardan tashkil topgandir, Shunga muvofiq tarzda bu mintagada zonallik bo'yicha faunanig ham o'zgarib borishi kuzatiladi. Okean suvlarida bug'tanish ko'proq bo'lganidan kislorod va planktonlar siyrak joylashgan. [1]Floraning ajoyib vakillari o'zlarining xilma-xilligi bilan ajralib turadi va insonlarni hayratga soladi. ammo juda ham noyob ba qiziq ko'rinadi, Masalan qovogli olma juda ham shirin shuning uchun bu mevani juda yogtirib iste'mol qilishadi, Lekin bu diaztuoliste'mol gilish sharbat va murabbolar tayyorlash kerak, Qisqa muddat uglash uchun ham yarogsiz hisoblanadi. Barcha mevalar o’ziga xosliklarga ega. Zanjabil yoki kulrang -yong'oq qadim zamonlardan o’zining shakli bilan ajralib turadi. Qizig’i shundaki, yong'0q qobig’i bir-biriga juda ko'p bo'shliqlar bilan kirib boradi, tunda o'ziga Xos kainat balzamining rezinali yog'i mayjud. Bis modda iste'mol qilinsa, terida uz0q tuzalmaydigan va oshgozonda yaralarni hosil qiladi. Shuning uchun bu yong'oq tuzini iste’mol qilishda va foydalanishda teriga shikast yetishidan himoyalanish zarur, Lekin qimmatbaho hisoblangan bu balzamildr suv osti materiallari ishlab chigarishda shuningdek alkalis va kislotalarga, binoleum bo'yoglariga va ‘hunga uxshashlarga chidamii plastiklarda ishlatitadi. Barcha mevalar o'ziga xosliklarga ega. Zanjabil yoki kulrang yong'oq qadim zamonlardan o'zining shakli bilan ajralib turadi, Qizig'i shundaki, yong'oq qobig'i bir-biriga juda ko'p bo'shliqlar bilan kirib boradi, whda o'ziga xos kainat balzamining rezinali ,yog'i mavjud, Bu modda iste'mol qilinsa, terida uzoq tuzalmaydigan va oshgozonda yaralarni hosil qiladi. Shuning uchun bu yong’oq tuzini iste'mol qilishda va foydalanishda teriga shikast yetishidan himoyalanish zarur, Lekin gimmatbaho hisoblangan bu balzamilar'suvosti materiallari ishlab chigarishda shuningdek alkalis va kislotalarga, binoleum bo'yoglariga va shunga uxshashlarga chidamli plastiklarda ishlatiladi. Ushbu tarkibiy qismiga kiruvchi antardik kislota .Yer sharining tropik mintagalarida o'sadigan o'simliklarning juda kengtargalgan oilalari quyidagilar: • Dukkakdoshlar(Fabaceae), • Sutlamadoshlar(E tiphorbiaceae), • Soyabondoshlar (Apiaceae), • Sho'raguldoshlar ( Chenopodiaceae), • Bug'doydoshlar (Poaceae), • Soladoshlar (Liliaceae), • Bananguldoshlar (Zingirberaceae), • Murakkabguldashtar (Asteraceae), • Qovogguldoshlat(Cucurbitaceae), • Qo'ng'irboshdoshlar(Poaceae), • Fang oqguldoshlat (Zuglanda) • Yalpizdoshlar (famiacste) va boshqa botanik oilalarga mansub o'simliklar: don ekinlari - bo'g'doy, arpa, sholi, makkajo'xori, tarig, jo'xori; dukkakli don ekinlari-loviya,soya, dolixos, kaptar loviyasi, kanavaliya; moyli ekinlar -maxsar, zig'iz, yer yong'oq, kunjut;efir moyli kashnich, g’ora zira, ajgon-hina, qora zirasi, yalpiz,rayhon, mavrak, lavanda;moyli ekinlar - atirgul, yorongul, yirikqulli yasmin;tugunakmevali ekinlar - kartoshka, batat kabilar misol bo‘la oladi.O'simliklar dunyosi vakillari tabiatda juda keng tarqalgan: ulami quruqlikda, chuchuk va sho'r suvlarda, hatto Arktika va Antarktida muzliklarida ham uchratish mumkin. 0'sim liklar Yer yuzasida keng tarqalishidan tashqari juda xilma-xildir. Bulami bir-biridan ajratish va turli maqsadlarda foydalanish uchun ulami har tomonlama o rganish zarur. Yer sharida tarqalgan o simliklami o'rganish bilan botanika fani shug ullanadi. Hozirda o'simliklaming ichki va tashqi tuzilishi, o'sishi, rivojlanish qonuniyatlari, tashqi muxit bilan o'zaro munosabatlari, Yer sharidagi o'simliklar qoplamining tarqalishi va taqsimlanish qonuniyatlari, o simliklar olamining kelib chiqishi, o simliklaming tasnifi, xo'jalik nuqtai nazaridan ahamiyatga ega bo'lgan qimmatli o simlik turlarining tabiiy zahiralari va ulardan oqilona foydalanish yo llarini, yem-xashak, dorivor, mevali, sabzavot, texnik va boshqa turlami madaniylashtirishning ilmiy nazariy asoslarini ishlab chiqish tabiatni va o'simliklar resurslarim muhofaza qilishning ilmiy asoslarini yaratish botanikaning oldida turgan vazifalardir. 0'sim liklar foydalanish xarakteriga ko ra bir nechta guruhlarga ajratiladi. Bunda eng muhimi inson uchun ozuqa hisoblangan o’ simliklardir. Ularga bug doy, sholi, makkajo xori kabi qimmatli o simliklar kiradi. Sabzavot o simliklari, rezavor mevali, yong'oq meva, boshoqli, dukkakli, madaniy o simliklar ham katta ahamiyatga ega. O simliklaming ikkinchi gurjhini sanoatda foydalaniladigan turlar tashkil etadi. Ular moy beruvchi, efir moyli, tola beruvchi, oshlovchi, bo yoq beruvchi o'simliklardir. Uchinchi guruhga dorivor o'simlikIar kiritilib, ular kishilami turli kasalliklardan davolashda ishlatiladi. Qishloq xojaligida yem -xashak hisoblangan o'simliklar to'rtinchi guruh sifatida ahamiyatga ega. Beshinchi guruhm bakteriya va zamburug'lar tashkil etib bijg ish jarayonlarida va tuproq unumdorligini oshirishda katta rol o ynaydi. Insonning xo'jalik faoliyatida o'simliklardan hosil bo lgan mahsulotlar toshko'mir, yonuvchi slanetslar, torf va neft kabilar muhim ahamiyatga ega. [2]Tirik tabiatning muhim tarkibiy qismi bo lgan o simliklar biologik moddalami normal aylanishini ta’minlaydi, atmosferani kislorod bilan boyitadi, organik moddalami to'playdi. Bu esa o 'z navbatida inson va hayvonlar uchun ozuqadir. 0'sim likIar mikro iqlimga ham ta'sir etadi, issiqlik balansini shakllanishida muhim aliamiyatga ega. Havoning nisbiy namligini oshiradi va joyning suv va shamol rejimlariga ta’sir etadi. Barcha o simlik turlari ilmiy-amaliy maqsadlar uchun bitmas-tuganmas boylik hisoblanadi. Shuning uchun ham noyob va yo qolib borayotgan o'simlik turlarini muhofaza qilish muhimdir. O’zbekistonda 1998 yillarda chop etilgan Qizil kitobga 301 ta o’simlik turlari kiritildi.[3]Tropik oʻsimliklar - Yer sharining tropik mintaqalarida oʻsadigan oʻsimliklar. Tropik mintaqada qoʻngʻirboshlar, dukkakdoshlar, zigʻirdoshlar, sutlamadoshlar, soyabondoshlar, labguldoshlar, shoʻragullilar va boshqa botanik oilalarga mansub oʻsimliklar mavjud. Qishloq xoʻjaligida ekiladigan oʻsimliklar: don ekinlari — bugʻdoy, arpa, sholi, makkajoʻxori, sharik, joʻxori; dukkakli don ekinlari — loviya, soya, dolixos, kaptar loviyasi, kanavaliya; moyli ekinlar — maxsar, zigʻir, yeryongʻoq, kunjut; efirmoyli — kashnich, arpabodiyon, qora zira, oq zira, ajgon — hind qora zirasi, yalpiz, rayxon, mavrak, lavanda; moyli ekinlar — atirgul, yorongul, yirikgulli yasmin; tuganakmevali ekinlar — kartoshka, batat, maniok, yams, taro; texnika ekinlari — shakarqamish, gʻoʻza, tolali nasha, jut, kanop, sizal, tamaki, piretrum; daraxt va butasimonlar — choy, kofe, palma; kauchukli ekinlar — geveya; sitrus mevalilar; yemxashak oʻtlar. Tropik oʻsimliklarning ayrim biologik xususiyatlari, jumladan, issiqsevarligi, namsevarligi, qisqa kunli va aksariyat holda nordon tuproqlarda oʻsishi oʻzaro oʻxshash.O'tlar oilasiga mansub bir qancha o'simliklar, jumladan bug'doy, javdar, arpa, suli, makkajo'xori, guruch, jo'xori va tariq qimmatbaho qishloq xo'jaligi tovarlari bo'lib, qishloq xo'jaligida ishlab chiqarishda eng katta kuchdir. Donlar uglevodlarning konsentrlangan shaklini beradi va hayvonlar va odamlar uchun muhim oziq-ovqat manbai hisoblanadi. Inson ratsionida donalar kaloriyalarning taxminan 60% va oqsilning 55% ni tashkil qiladi va oziq-ovqat va ichimliklar uchun ishlatiladi. Non dondan tayyorlangan eng ko'p tan olingan oziq-ovqat mahsulotidir, ammo donlar pivo va spirtli ichimliklar ishlab chiqarishda ham muhim ahamiyatga ega. Don donning ta'mi va xushbo'yligi bilan suyuqliklarni ishlab chiqaradigan neytral spirtli ichimliklarni distillashning asosiy tarkibiy qismidir. Donlar hayvonlar, shu jumladan uy hayvonlari, ishlaydigan hayvonlar va inson iste'moli uchun go'sht mahsulotlarini ishlab chiqarishda o'stiriladigan hayvonlar uchun ozuqa tayyorlash uchun ham ishlatiladi. Yog 'uchun ishlab chiqarilgan asosiy donlardan uchtasi, shuningdek moyli o'simliklar deb ataladi, soya, kolza va kungaboqar. Yog'li o'simliklarning o'n xil turi mavjud bo'lsa-da, bu uchtasi bozorning ko'p qismini tashkil qiladi, soya fasulyesi etakchi hisoblanadi. Deyarli barcha yog'li o'simliklar maydalanadi va qayta ishlanadi, o'simlik moylari va yuqori proteinli ovqatlar olinadi. O'simlik yog'ining ko'p qismi salat yoki pishirish yog'i sifatida ishlatiladi va ovqat asosan hayvonlar uchun ozuqa sifatida ishlatiladi. 1996 yilda jahon moyli o'simliklar ishlab chiqarish 91,377,790 tonnani tashkil etdi, bu 41 yildan beri deyarli 1986% ga o'sdi .Don va moyli oʻsimliklar yetishtirishga ob-havo va geografiya kabi mintaqaviy omillar taʼsir koʻrsatadi. Quruq tuproqlar va atrof-muhit makkajo'xori ishlab chiqarishni cheklaydi, nam tuproq esa bug'doy ishlab chiqarishni to'xtatadi. Harorat, yog'ingarchilik, tuproq unumdorligi va topografiyasi ham hududda muvaffaqiyatli yetishtiriladigan don yoki moyli o'simliklar turiga ta'sir qiladi. G'alla va moyli ekinlarni etishtirish bo'yicha ishlar to'rtta yo'nalishga to'g'ri keladi: urug'lik tayyorlash va ekish, hosilni yig'ishtirish, saqlash va bozorga yoki qayta ishlash korxonalariga tashish. Zamonaviy qishloq xo'jaligida bu jarayonlarning ba'zilari butunlay o'zgargan, ammo boshqa jarayonlar erta sivilizatsiyadan beri deyarli o'zgarmagan. Biroq, qishloq xo'jaligini mexanizatsiyalash yangi holatlar va xavfsizlik muammolarini keltirib chiqardi. Qishloq xo'jaligi kimyoviy moddalari ham allergik dermatit uchun mas'ul bo'lgan muhim allergendir. Bularga insektitsidlar (DDVP, diazinon, EPN, malation, naled, paration va boshqalar), fungitsidlar (benomil, kaptafol, kaptan, maneb, manzeb, nitrofen, plondrel®, tiram, zineb, ziram va boshqalar), gerbitsidlar (karbin) kiradi. , randoks va boshqalar) va fumigantlar (1,3-dikloropropen va 1,1,2-dikloropropan va tegishli birikmalarning DD aralashmasi). Bundan tashqari, opportunistik bakteriyalar va Streptococcus pyogenes sabzavot ishchilari uchun allergik dermatit va ürtikerda muhim rol o'ynashi aniqlangan. Sabzavot ishchilari, ayniqsa issiqxonalarda yoki yopiq joylarda ishlaydiganlar ko'plab sabzavot mahsulotlari va o'pka kasalliklarining kuchayishi uchun mas'ul bo'lgan pestitsidlar kabi birikmalarga duchor bo'lishadi. Shveytsariya fermerlari o'rtasida o'tkazilgan milliy tadqiqotda barcha o'pka kasalliklari, bronxit va astma va astma uchun yoshga qarab standartlashtirilgan proportsional o'lim mos ravishda 127, 140 va 137 ni tashkil etganligi hujjatlashtirilgan. Sabzavot mahsulotlari bevosita kasbiy allergik astmani keltirib chiqarishi yoki o'ziga xos bo'lmagan tirnash xususiyati beruvchi moddalar va/yoki boshqa allergenlar, shu jumladan gulchanglar, sporalar, oqadilar va boshqa moddalar uchun vosita bo'lishi mumkin. Allergik astmaga olib kelishi mumkin bo'lgan sabzavot mahsulotlari bromelin, kastor fasulyesi va mumi, freziya, do gulchanglari, guar saqichlari, papain, paprika, şerbetçiotu, ipekakuanha, plikatik kislota, kvilla kislotasi, saponin va kungaboqar gulchanglaridir. [4]Sabzavot mahsulotlaridan kelib chiqqan kasbiy astma bilan og'rigan bemorlarda har doim qon zardobida IgE antikorining ko'payishi, eozinofiliya va musbat prik testi kuzatiladi, tashqi allergik alveolit ​​bilan og'rigan bemorlarda esa o'ziga xos cho'ktiruvchi antikor, musbat prik testi va aniq rentgenologik topilmalar kuzatiladi. Sabzavot mahsulotlari va qo'ziqorin sporalariga o'pka allergiyasi bilan bir qatorda, sabzi va marul kabi sabzavotlar bilan ishlov berishda atopik bemorlarda burun belgilari qo'zg'atiladi. Oshqozon-ichak traktidan shikoyatlar odatda topilmaydi. Agrokimyoviy moddalar turli maqsadlarda ham yopiq, ham ochiq sabzavot etishtirishda qo'llaniladi. Amaldagi kimyoviy moddalar orasida ba'zilari astmatik salohiyatga ega ekanligi aniqlandi. Ularga kaptafol, xlorotalonil, kreozot, formaldegid, piretrin va streptomitsin kiradi. Pestitsidlardan noto'g'ri foydalanish tuproq va sabzavotlarning ifloslanishiga olib kelishi mumkin. [5] [1] S.M.Mustafoyev. Botanika (anatomiya , morfolooogiya,sistematika ) .Toshkent – 2000 [2] S.M.Mustafoyev. Botanika (anatomiya , morfolooogiya,sistematika ) .Toshkent – 2000 [3] G.S.Tursunboeva ,SH.R.Komilova ‗‗Botanika asoslari‘‘.Toshkent-2009 [4] G.S.Tursunboeva ,SH.R.Komilova ‗‗Botanika asoslari‘‘.Toshkent-2009 [5] X.Q.Haydarov,‘‘Botanika fanidan dala amaliyoti uchun‘‘ .‘‘Tafakkur bo‘stoni‘‘2015