MazmunıKIRISIW........................................................................................................3 I BÓLIM. TÚSIM HÁM QÁREJETLERDIŃ TEORIYALIQ TIYKARLARI 1.1 Túsim hám qárejet túsinikleri: ekonomikalıq mazmunı............................5 1.2 Túsim hám qárejetlerdiń túrleri.................................................................6 II BÓLIM. KÁRXANA DÁRAMATI HÁM QÁREJETI ESABIN JÚRGIZIW USILLARI 1 Dáramatlardıń esapqa alıwdıń ámeliy mexanizmleri.................................7 2. 2 Qárejetlerdi esapqa alıw hám olardıń klassifikaciyası .........................11 2. 3 Ónim ózine túser bahasın esaplawda dáramat hám qárejetlerdiń ornı......22 Juwmaqlaw......................................................................................................38 Paydalanılǵan ádebiyatlar................................................................................40 Kirisiw Túsim hám qárejetler esapqa alıw kárxanalar hám shólkemler ushın finanslıq basqarıwdıń eń zárúrli táreplerinen biri bolıp tabıladı. Bul process finanslıq resursların nátiyjeli basqarıw, qárejetlerdi kemeytiw hám dáramattı asırıw maqsetinde ámelge asıriladı. Tómende bul temanıń aktuallıǵın túsintiriwshi ekonomikalıq maǵlıwmatlar keltiriledi. 1. Túsim hám qárejetlerdiń áhmiyeti. Túsim - kárxana tárepinen alınǵan finanslıq qarjılardıń tiykarǵı deregi bolıp, ónim yamasa xızmetlerdi satıwdan keledi. Qárejetler - kárxananıń óz iskerligin ámelge asırıw ushın sarplaǵan qarjıları. Bul materiallıq qárejetler, miynet haqı, salıqlar, xızmetler hám basqa operatsion qárejetlerdi óz ishine aladı. Bul eki kórsetkishtiń tuwrı esap -kitapı kárxana finanslıq nátiyjeleri - payda yamasa zıyan muǵdarın anıq kórsetedi. 2. Finanslıq basqarıwda rol oynawı. Finanslıq esabatlardı dúziw: Kárxanalar úzliksiz túrde túsim hám qárejetlerdiń esabın júrgiziwi nátiyjesinde finanslıq esabatlardı anıq hám shın tayarlay aladı. Salıq esabatı : Salıq tólewleri anıqlıǵın támiyinlew ushın qárejetler hám túsimlerl tolıq hám isenimli jazılıwı shárt. Qárejetlerdi optimallastırıw : Analiz nátiyjesinde artıqsha qárejetlerdi kemeytiw hám paydanı asırıw múmkinshiligi jaratıladı. 3. Analiz qılıw quralları. Finanslıq kórsetkishler: Túsim hám qárejetler tiykarında kárxana rentabellik kórsetkishleri esaplab shıǵıladı. Mısalı : Operatsion rentabellik: Operatsion payda / Túsim × 100% 4. Aktuallıǵı . Bazar báseki sharayatında aman qalıw : Túsim hám qárejetlerdi analiz qılıw arqalı kárxana baha siyasatın belgileydi hám básekishilerge salıstırǵanda ústinlikke iye boladı. Investitsiyalardı tartıw : Investorlar kárxananıń finanslıq turaqlılıǵın hám rentabellik dárejesine qaray qarar qabıl etedi. Resursların nátiyjeli basqarıw : Bunda kárxana aktivlerdi tuwrı bólistiriw hám qárejetlerdi optimallastırıwǵa itibar qaratadı.