Insontafakkurivaborliqni anglash yo‘lida qadimdan turli falsafiy qarashlar shakllangan. Dialektika olamning rivojlanish qonuniyatlarini, narsalar va hodisalar ning o‘zarobog‘liqligi hamdaqarama-qarshiliklar orqali rivojlanishini tushun tirib beruvchi muhim nazariyahi hisoblanadi.