Jismoniy mashqlar texnikasining tasnifi va uning turlari. MUNDARIJA KIRISH…………………………………………………….………..……………..3 I.BOB. JISMONIY MASHQLAR TEXNIKASINI TASNIFINI NAZARIY ASOSLARI………………………………………………..……………………….5 1.1. Jismoniy mashqlarning salomatlik qiymati………………………….….51.2. Jismoniy mashqlarning tarbiyaviy roli……………………………….. 10II.BOB. JISMONIY MASHQLAR TEXNIKASINING TASNIFLASH……..14 2.1. Jismoniy mashqlarning anatomik-fiziologik xususiyatlari.………..…..142.2. Jismoniy tarbiya nazariyasi va mеtodikasi fan sifatida boshqa fanlar bog’liqligi…………………………………………………………………………19 XULOSA………………………………………...……………………………….22 FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR………………..………………………23 KIRISH Mavzuning dolzarbligi:Zamonaviy jamiyatning chuqur o‘zgarishlari sharoitida maktab o‘quvchilari nafaqat asosiy dasturda ko‘zda tutilgan bilim, ko‘nikma va malakalarni egallabgina qolmay, balki vujudga kelgan jismoniy va irodaviy sifatlarga ega bo‘lgan yuqori darajadagi sog‘liqqa ega bo‘lishi, har tomonlama rivojlangan, ijodiy ishlarga tayyor bo‘lishi kerak. Ko‘plab mualliflar jismoniy tarbiya jarayonini tashkil etishning muvaffaqiyati bolalarning jismoniy holati (jismoniy va irodaviy sifatlar) darajasini yaxshilash diagnostika bilan uzviy bog‘liqligini ta’kidlaydilar. Chunki jismoniy holatni baholash maktab o‘quvchilari sog‘lig‘ining holati va darajasining muhim ko‘rsatkichi bo‘lib, mashg‘ulotlarni rejalashtirishda katta ahamiyatga ega bo‘ladi. Tadqiqotchi mualliflar jismoniy tarbiya ishlarida nazoratni tashkiliy va uslubiy tizimini asoslashga bag‘ishlangan ilmiy ishlari bilan tanilgandirlar. Ular jismoniy holatni doimiy ravishda kuzatib borish bolaning har tomonlama rivojlanishi uchun zarur degan fikrni bildirishadi. Mutaxassislarning fikriga ko‘ra avtomatlashtirilgan tizimlardan foydalanish jismoniy tarbiya jarayoni samaradorligini oshirish uchun yangi imkoniyatlarni ochib beradi. So‘nggi yillarda maktab o‘quvchilarining jismoniy tiklanishi jarayonida jismoniy holatni kuzatish tizimlarini joriy etish va ulardan foydalanishga qiziqish bo‘lganiga qaramay va bolalarning jismoniy holatining pastligini hisobga olgan holda, jismoniy holatni kuzatish tizimlarini ishlab chiqish va joriy etish davom etmoqda va bu jarayon Kurs ishining maqsadi: Jismoniy mashqlar texnikasining tasnifi va uning turlarini takomillashtirish jismoniy mashqlar texnikasini turlarini o’rganish ko‘pgina mualliflar bolalar organizmining rivojlanishi va shakllanishi jarayonini tahlil qilish bilan shug‘ullanishgan, tanadagi funksiyalarni o‘rganishning alohida usullarini va murakkab usullarni ishlab chiqishgan. Kurs ishining vazifasi: ilmiy tadqiqotlar jarayonida mualliflar pedagogik va psixologik yondashuvlarning inson organizmining rivojlanishida murakkab funksiyalarga ta’sir etishini ta’kidlab o‘tishgan. Maktab o‘quvchilarining jismoniy holatini aniqlashda ularning jismoniy va irodaviy sifatlarini hisobga olish kerakligi ta’kidlangan. Tadqiqot usullari: maxsus ilmiy va uslubiy adabiyotlarni tahlil qilish, tizimga yondoshish, bashorat qilish, omillarni tahlil qilish. 5-7 yoshdagi bolalarning jismoniy holati darajasini diagnostika qilish va baholash usuli A.A. Vetoshkina tomonidan ishlab chiqilgan bo‘lib maktabgacha yoshdagi bolalar jismoniy holatining integral ko‘rsatkichini aniqlashga asoslanadi va bu maktabda o‘qishga “jismoniy“ tayyorgarlikni tavsiflaydi.[1] O‘spirinlar jismoniy va irodaviy holatini baholashda D.Y. Turdimurodov pedagogikik va psixologik ko‘rsatkichlarga tayangan holda bolalarning harakat qobiliyatlari darajasini aniqlash uchun taklif qilingan ko‘rsatkichlar tizimi - indekslar tizimidan foydalangan. Barcha ko‘rsatkichlar ballar bilan baholanadi. I.BOB. JISMONIY MASHQLAR TEXNIKASINI TASNIFINI NAZARIY ASOSLARI. 1.1. Jismoniy mashqlarning salomatlik qiymati.Jismoniy mashqlar, tabiatdagi sog`lomlashtiruvchi kuchlar va gigienik omillar jismoniy tarbiya vositalarini tashkil etadi. Jismoniy tarbiya qonuniyatlariga muvofiq ravishda foydalaniladigan harakatlarni, insonni jismoniy tarbiyalash vositasidir. Jismoniy mashqlar tarixiy jixatdan tarkib topib, uslubiy jixatdan gimnastika, o'yin, sport va turizm sifatida shakllangandir. Jismoniy tarbiya vositasi sifatida jismoniy mashqlar mashg`ul bo'luvchining aktiv harakat faoliyatini ko'zda tutadi. Jismoniy mashqlarning o'ziga xos xususiyatlari harakatlarni shakllantirish va takomillashtirishga bo'lgan ishtiyoq, harakatlarning maqsadi va unga erishish vositalari haqidagi tasavvur hamda harakatlarni bajarish niyati va iroda urinishlarida ifodalanadi.[2] Jismoniy mashqlar insonni dunyoqarashini, psixik ruhiy faoliyatini kengaytiradi va takomillashtiradi. His tuyg`ulari va irodasini, harakterini kamol toptiradi. Jismoniy mashqlarning kelib chiqishi inson jamiyatining uzoq o'tmishiga borib taqaladi. Jismoniy mashqlarning paydo bo'lishida moddiy xayot sharoitlari-dastavval butun mehnat faoliyati hal qiluvchi rol o'ynagan. Mehnat, jangovar va turmush faoliyatidan tarixiy jixatdan olingan mashqlardan tashqari (yurish, yugurish, tirmashib chiqish, sakrash, biror narsani irg`itish, og`ir narsani bir joydan ikkinchi joyga ko'tarib o'tish, suzish va h.k.), mashqlardan tashqari, jismoniy tarbiya nazariyasi va amaliyotini rivojlantirish jarayonida mahsus yaratigan va analitik mashqlar deb atalgan mashqlar paydo bo'ldi. Bu mashqlar harakat sifatlarini rivojlantirish uchun shuningdek alohida pedagogik yoki davolash vazifalarini hal etish uchun qo'llaniladi. Insonning ongli harakati natijasidir. Ular shakli va ta'siri hamda bajaradigan vazifalariga muvofiq bir qator turlarga bo'linadi. Bizga malumki, jismoniy harakatlar siklik-harakatlar takrorlanuvchi va atsiklik harakatlar-harakatlar takrorlanmaydigan harakatlarga bo'linadi. Demak jismoniy mashqlar ham shunday harakatlarga bo'linadi. Yugurish, gimnastika, suzish mashqlarini siklik mashqlar yoki harakatlar, sport o'yinlari, yakkakurash usullari, suv polosi, shu kabilar - atsiklik mashqlar yoki harakatlar deyish mumkin. Shunindek jismoniy mashqlarni Umurivojlantiruvchi mashqlar, maxsus mashqlar, yordamchi mashqlar turlariga ajratish mumkin. Umumrivojlantiruvchi mashqlar ertalabki badan tarbiya, jismoniy tarbiya darslari va sport trenirovkalari tayyorlov qismida shug`ullanuvchilarning mashg`ulotning asosiy qismiga va jismoniy yuklamalar ta'siriga tayyorlash, davolovchi jismoniy mashqlar sifatida foydalaniladi. Maxsus mashqlar bir sport turiga xos bo'lgan jismoniy harakatlar yoki mashqlardir. Jismoniy mashqlarnig turli shakllari ( davolovchi gimnastika, massaj, fitnes, suzish, yurish, yugurish v.h.k) mavjud bo’lib bularning barchasi aholi salomatligi yo’lida xizmat qiladi. Uzoq va bir tekisda yurganda a‟zoi badandagi qariyb barcha muskullar ishlaydi, organizmdagi qon-tomir, nafas olish va boshqa sistemalar faoliyati kuchayadi, natijada modda almashinishi ortadi. Aholi salomatligi yaxshilash va sog’lom turmush tarzini shakllantirishda DJT va turli ommaviy sport tadbirlarining o’tkazilishi aholi o’rtasida jismoniy faollikni oshirish, salomatligini yaxshilash, jismoniy rivojlanishi va zararli odatlardan saqlash bilan birga organizmning jismoniy immunitetini oshirish davolavchi jismoniy mashklarning maqsad vazifalaridan iboratdir. Tib qonuni asoschisi Abu Ali Ibn Sino “Agar yursang piyoda, umring bo’lar ziyoda” degan fikrn bejizga keltirmagan. Jismoniy mashq sifatida odatdagi yurishning avvalo sog’lomlashtirish ahamiyati bor. Odamni ilk bolalik chog’ida yurishga o’rgatadilar. Lekin bu bilan kifoyalanib bo’lmaydi, hamma odamlar to’g’ri, chiroyli va tejamli yura bilishlari zarur. Ertalabki va kechkurungi sayr organizmdagi barcha tayanch appati va ozqozon va yurak sisitemasi uchun nafaqat ustoz murabbiy balki tibbiyot xodimlarning tavsiyasiga kiradi. Har yili tibbiy ko’rik natijalariga ko’ra 5-10% talaba shifokorlar tomonidan turli sabablarga ko’ra jismoniy madaniyat bo’yicha amaliy mashg’ulotlardan vaqtincha ozod qilinadi. Ularning ayrimlariga jismoniy mashqlar mutlaqo taqiqlanadi, ayrimlariga esa shifokor nazorati ostida DJM bilan shug’ullanish tavsiya qilinadi. Tibbiyotni o’rganish va rivojlantirish soxasida taxlillar shuni ko’rsatadiki axoli salomatligini yaxshilash tibbiy muolaja bilan jismoniy mashqlarning uyg’unligi yani birga olib borilishi samarali natijaga erishiladi. Qaysiki tana a’zosi jismoniy faolligini to’xtatar ekan shu joyda xarakat faoliyatipning buzilishi boshlanadi. Serharakatlilik organizmni tabiiy ravishda rag’batlantirib turadi. Shuning uchun serg’ayrat, tinib-tinchimaydigan odamlar doimo tetik, bardam, keksayganlarida ham baquvvat va shijoatli bo’ladi. Afsuski, hozirgi urbanizatsiya sharoitida keng jamoatchilik va yoshlarimiz o’rtasida jismoniy faolik sezilarli kamayganligi ko’zga tashlanmoqda. [1] O’zbekiston Respublikasining “Ta’lim to’g’risda”gi Qonuni. 2020 yil, 23 sentabr. [2] O’zbekiston Respublikasining “Ta’lim to’g’risda”gi Qonuni. 2020 yil, 23 sentabr.