




Teylor formulasining taqribiy hisoblashga tatbiqlari
Mahsulot tavsifi
Teylor formulasi yordamida taqribiy hisoblash. Makloren formulasi Lagranj ko‘rinishdagi qoldiq hadini baholash masalasini qaraylik. Faraz qilaylik, shunday o‘zgarmas M son mavjud bo‘lsinki, argument x ning x0=0 nuqta atrofidagi barcha qiymatlarida hamda n ning barcha qiymatlarida |f(n)(x)|M tengsizlik o‘rinli bo‘lsin. U holda |Rn(x)|=| |M tengsizlik o‘rinli bo‘ladi. Argument x ning tayin qiymatida =0 tenglik o‘rinli, demak n ning yetarlicha katta qiymatlarida Rn(x) yetarlicha kichik bo‘lar ekan. Shunday qilib, x0=0 nuqta atrofida f(x) funksiyani f(0)+ f’(0)x+ f’’(0)x2+ ... +f(n)(0)xn ko‘phad bilan almashtirish mumkin. Natijada funksiyaning x nuqtadagi qiymati uchun f(x) f(0)+ f’(0)x+ f’’(0)x2+ ... +f(n)(0)xn taqribiy formula kelib chiqadi. Bu formula yordamida bajarilgan taqribiy hisoblashdagi xatolik |Rn(x)| ga teng bo‘ladi. 3-misol. e0,1 ni 0,001 aniqlikda hisoblang. Yechish. ex funksiyaning Makloren formulasidan foydalanamiz. (1) formulada x=0,1 deb olsak, u holda , masala shartiga ko‘ra xatolik 0,001 dan katta bo‘lmasligi kerak, demak Rn(x)=<0,001 tengsizlik o‘rinli bo‘ladigan birinchi n ni topish yetarli. e0,1 <2 ekanligini e’tiborga olsak, so‘ngi tengsizlikni quyidagicha yozib olish mumkin: . Endi n=1, 2, 3, ... qiymatlarni so‘ngi tengsizlikka qo‘yib tekshiramiz va bu tengsizlik n=3 dan boshlab bajarilishini topamiz. Shunday qilib, 0,001 aniqlikda . Xususiy holda, n=1 bo‘lganda f(x)f(x0)+f’(x0)(x-x0) taqribiy hisoblash formulasi R2(x)=(x-x0)2, x0<<x aniqlikda o‘rinli bo‘ladi.
Teglar
Teylor formulasining taqribiy hisoblashga tatbiqlari

Muallif
ISLOMBEK TIM
Tasdiqlangan sotuvchi