🦷 O‘rta karies (karies media) Ta’rifi: Emal va dentinning o‘rta qatlami ichidagi bo‘shliq bilan kechuvchi tishning karioz shikastlanishi. Asosan: yoshlarda, sut tishlarida uchraydi. 🧬 Sabablari va rivojlanish omillari: Og‘iz gigienasiga rioya qilmaslikTishlarning noto‘g‘ri joylashuvi (malokluziya)Patogen mikroflora mavjudligiOg‘iz pH darajasining buzilishiShakar, xamir ovqat, shirinliklarni ko‘p iste’mol qilishMilk qonashiMetabolik buzilishlarSomatik kasalliklarIrsiy moyillikImmun tizim zaifligi ⚗️ Kariesogen holatlar: Og‘iz gigienasi yomon bo‘lishi (blyashka, toshlar ko‘p)Tish anomaliyalari, noto‘g‘ri okklyuziyaMilk qonashi kuchayishiNoto‘g‘ri ovqatlanish, suvda ftorid, kaltsiy, fosfor yetishmasligi ⚠️ Patogenez: Yuza kariesning davomiy rivojlanishiDentin–emal chegarasining buzilishiMikroblar dentin naychalariga kiradiOdontoblastlar distrofik va nekrotik o‘zgaradiDentin yumshaydi, demineralizatsiya yuz beradi 🔍 Klinik belgilar: Kimyoviy va harorat ta’siriga sezuvchanlik oshadiQisqa muddatli og‘riqOziq-ovqat qoldiqlari to‘planadiOg‘izdan yomon hid chiqadi 🧴 Oldini olish: 6 oyda bir marta stomatolog ko‘rigidan o‘tishKaries o‘choqlarini vaqtida davolashTo‘g‘ri cho‘tka, pasta, ip tanlashTishlarni kuniga 2 marta tozalashMuvozanatli ovqatlanish, kaltsiyga boy mahsulotlarVitamin, Ca, P preparatlarini vaqti-vaqti bilan qabul qilish 🧫 Klinik kechishi: Surunkali o‘rta karies: Uzoq yashirin kechadi, simptomlar kamAsosan tish bo‘yini sohasida uchraydiBo‘shliqqa issiq/sovuq ta’sirida og‘riqOziq-ovqat to‘planib, yomon hid chiqadi 🩻 Diagnostika: Vizual tekshiruv, anamnezRentgenografiya / radiovizografiyaElektroodontodiagnostikaKompyuter tomografiyasi 🧰 Operativ davolash bosqichlari: Og‘riqsizlantirishBo‘shliqni ochish – osilib turgan emal qirralari olib tashlanadiKengaytirish – yumshagan dentin to‘qimasi olib tashlanadiNekroektomiya – pigmentli va yumshoq dentin to‘liq olinadiShakllantirish – plomba mustahkam turishi uchun tayyorlanadiDori-darmon bilan ishlov berish 0,02% Furatsillin0,05% Etakridin laktat0,05% Xlorgeksidin0,5% Dimeksid Davolovchi taglik qo‘yishAjratuvchi taglik qo‘yishDoimiy plomba qo‘yishPardozlash 💊 Davolovchi tagliklar: Vazifasi: Pulpaga yallig‘lanishga qarshi ta’sirOdontoblastlarni faollashtirishIkkilamchi dentin hosil bo‘lishini rag‘batlantirishAntimikrob va odontotrop ta’sir ⚙️ Ajratuvchi tagliklar: Vazifasi: Plomba tarkibidagi toksik moddalardan dentin va pulpani himoya qiladiIssiq-sovuq ta’sirini kamaytiradiAdgeziya (yopishuv)ni kuchaytiradi Turlari: Fosfat-sement, visfat-sement, adgezor, tenet, unifas, shisha ionomer sementlar (Fuji-1, Fuji-2, Ketakmolar va boshqalar). Qo‘yish: yupqa qatlamda, dentin–emal chegarasigacha. 🧱 Doimiy plomba qo‘yish: Bo‘shliq quruq bo‘lishi kerakAnatomik shakl tiklanadiEmal rangi va yaltiroqligi qayta tiklanadiII–IV sinf bo‘shliqlarda matritsa va selluloid plastinkalar qo‘llanadi 💎 Pardozlash: Metal plombalar – 24 soatdan so‘ng finir va polir bilanKompozit plombalar – olmos bor, shtrips, cho‘tka va polipasta bilan 🪥 Davodan so‘ng tavsiyalar: To‘g‘ri gigiena vositalari tanlashDietaga e’tibor berishZarur dori vositalarni qabul qilishKaries odatda bir seansda davolanadi ✅ Prognoz va profilaktika: To‘g‘ri davo – og‘riq yo‘qoladi, tish estetikasi tiklanadiDavolanmasa – pulpit va periodontit rivojlanadiMuntazam gigiena va stomatolog ko‘rigi – karies xavfini 75–80% kamaytiradi