Oilada va maktabda o'quvchilar shaxsini shakillantirish KIRISHBiz ustozni otaday ulugʻ deb bilgan, doimo ardoqlagan maʼrifatparvar xalqning vakillarimiz. Men ham oʻqituvchi, muallim deganda oʻzim uchun eng aziz va hurmatli boʻlgan, ziyoli va zamonaviy, samimiy va mehribon insonlarni tasavvur qilaman. Chunki hammamizga ham shu muallim saboq va taʼlim berib, mehribon ota-onalarimiz qatorida tarbiyalagan, – dedi davlat rahbari yigʻilish avvalida. – Bugungi kunda Oʻzbekistonning yangi taraqqiyot davri poydevorini yaratyapmiz. Bunda bizning eng yaqin koʻmakchilarimiz ustoz va murabbiylar, ilmiy va ijodkor ziyolilardir[1]. Shavkat Miromonovich Mirziyoyev Mavzuning dolzarbligi:Yosh avlodni tarbiyalashda asosiy ta‘lim - tarbiya o‘chog‘i bu oila va maktabdir. Oilada bola tarbiyasi g'oyat nozik va murakkab masala hisoblanib , bu ota- onadan odob, bilim, tarbiyani talab qiladi. Tarbiya ishi ta‘lim muassasalari bilan oila hamda mahalla hamkorligida amalga oshiriladigan murakkab,mas‘uliyatli vazifadir. Bolaning mustaqil va erkin inson sifatida rivojlanishi uchun birinchi navbatda oila mustahkamligini ta'minlash lozim. Oila jamiyat tayanchi ekanligini unutmasligimiz kerak. Oiladagi ta‘lim - tarbiyani to‘ldiruvchi bu maktab va mahalla hisoblanadi. Ta‘lim muassasalari , oila va mahalla o‘zaro hamkorlikda ishlashi bola tarbiyasi, ayniqsa uning barkamol shaxs tarbiyasi uchun zarur.Yana bir narsani unutmasligimiz kerak tarbiyada har bir bolaning xulqiga , temperamentiga qarab munosabat , muomala qilishimiz lozim . Albatta , bunda bolaning yoshi , jinsi, aqli, farosati, xullas , hammasini hisobga olish darkor. U hali bola degan fikrni unutib, bola boshidan degan fikr bilan tarbiyalanib borishi kerak. Tarbiya jarayonida mayda detal degan narsa bo‘lmasligi kerak , chunki u o‘z o'rnida g'oyat muhim bo'lishi mumkin." Bolani faqat u bilan gaplashganda , nasihat qilganda yoki unga biror narsa buyurgandagina tarbiyalayman deb o‘ylamang. Siz bolani turmushingizning har bir lahzasida,hattoki o'zingiz uyda yo‘qligingizda ham tarbiyalaysiz. Sizning qanday kiyinishingizni,boshqalar bilan va boshqalar haqida qanday gaplashishingizni,xursand bo'lishingiz yoki tashvishlanishingiz, do'st va dushmaningiz bilan qanday muomala qilishingiz gazeta o‘qishingiz bularning hammasi bola uchun katta ahamiyatga ega " degan edi tarbiyashunos olim. Haqiqatdan ham inson farzandida shunday bir narsa borki , u oilada olgan tarbiyasini bir umr unutmaydi va doim o'sha ishga taqlid qilib yashaydi . Dono xalqimizda bir maqol bor" Qush uyasida ko‘rganini qiladi".Shunday ekan farzandlarimizga yoshligidan katta e'tibor berishimiz lozim.Agar oilada muhit yaxshi bo'lmasa ya'ni ota-ona farzandlariga befarq bo‘lib va har doim janjallar sodir bo‘laversa bu bolaning tarbiyasiga, rivojlanishiga qattiq ta‘sir ko‘rsatadi. Chunki oila farzandning dastlabki tarbiya maktabidir.Afsuski, oramizda shunday ota-onalar ham uchraydiki, bolaning hamma talab - ehtiyojlariga haddan tashqari e‘tiborli bo‘lib, barcha o‘jarliklarini ko‘taradilar. Natijada bola kelajakda yomon xulqli , jamiyatga zarari tegadigan inson bo‘lib qoladi. Ana shunday muammolar kelib chiqmaslikning oldini olish uchun biz bo'lajak yosh avlodga to‘g‘ri tarbiya berib, ularga adolatlilik, to‘g‘ri so‘zlilik, haqqoniylik va hurmat-izzatni o'rgatishimiz lozim. Kurs ishining maqsadi: Bolani ma’naviy ruhi rivojlanib,kamol topishida mahalla va maktab ro’lini o’rganish Kurs ishining vazifasi:Bola tarbiyasida mahalla va maktab ro’lini ahamiyati Kurs ishining tashkiliy tuzilmasi:Ushbu kurs ishi 3 ta bob,9 ta paragrf,xulosa hamda foydalanilgan adabiyotlardan iborat. I.BOB. TARBIYA JARAYONIDA OILA , MAHALLA HAMDA TA‘LIM MUASSASALARINING O‘ZARO HAMKORLIGI1.1. Oila tarbiyasining mohiyati. «Dunyoda jamiki narsa juft yaratilgan: Osmon va Yer, Quyosh va Oy, kecha va kunduz, ona qorni va qabr, hayot va o’lim, beshik va tobut...» Hayot insonga bir marta beriladi. Inson o’zining umrini yashab o’tar ekan, uchta narsada xato qilmasligi kerak. Shulardan bittasi – oila qurishda. Qarangki, shu darajadagi mas’uliyatli narsa – oila. Oila ikki kishining faqat qovushishigina emas, balki xursandlik va qayg’uda ham, boylik va kambag’allikda ham, yoshlik va qarilikda ham hamnafas va hamfikr bo’lishidir. Oilani ta’riflamagan faylasuf, yozuvchi, shoir qolmagan bo’lsa kerak. Faylasuflar oilani jamiyat yacheykasi deyishsa, yozuvchi va shoirlar goh kemaga, goh Vatan ostonasiga qiyos qilishadi. Ularning bari – haqdir. Oila qaysi qit’a, qaysi mamlakatga mansub bo’lmasin avvalambor buyuk va ulug’vor vazifani – nom qoldirishni, inson zotini davom ettirishni amalga oshiradi. Oila qurayotgan har bir inson eng ezgu, eng sof niyatlar bilan uni quradi. Faqat bu niyatlarni amalga oshirish yo’lida uchraydigan qiyinchiliklarga ko’pchilik bardosh bera olmaydi. Natijada oila atalmish muqaddas go’sha vayron bo’ladi. Vayron bo’lgan oiladan esa «qalbi nogiron» farzandlar voyaga etadi. Bu albatta nafaqat buzilgan oila a’zolari uchun, balkim butun boshli davlat uchun katta musibat hisoblanadi[2]. «Oila yangi avlodning vujudga kelishini taqozo etadi. Shu sababli nikoh ota-onalar bilan farzandlar o’rtasidagi munosabatlarni uyg’unlashtirib, turadi. Ijtimoiy hodisa bo’lgan oila yashagan davri xususiyatlarini hamisha o’zida aks ettiradi». Bugungi iqtisodiy va ijtimoiy o’zgarishlar bo’sag’asida oila vazifasi, mas’uliyati yanada oshdi. Prezidentimiz I.A.Karimov aytganidek: «Respublikada sobitqadam bilan xalqchil adolatli jamiyatni bunyod etish – bosh vazifadir. Mehnatsevar va badavlat ma’naviy yetuk va madaniyatli oila – shu jamiyatning asosini tashkil etadi». Hozirgi kunda maktablarda oilaviy hayot etikasi va psixologiyasi fani o’tilmoqda. Bu fanda albatta oila va nikoh, yoshlar ma’naviy dunyosining go’zalligi, farzand, oilaviy munosabatlar to’g’risida ko’p ibratli ta’lim berilgan. Pedagoglar dars jarayonida, darsdan tashqari tarbiyaviy tadbirlarda ham muntazam ravishda o’quvchilarni oilaviy hayotga tayyorlashga e’tiborlarini qaratishadi, biroq bu harakat bir tomonlama bo’lib yetarli natija bermaydi. Chunki doim ham o’qituvchilarning dunyoqarashi o’quvchi ota-onasining dunyoqarashi bilan to’g’ri kelmaydi. Natijada bir xil mavzu bo’yicha paydo bo’lgan qarama-qarshi fikrlar talabada ishonchsizlik tuyg’usini paydo qiladi. Shuning uchun ham oilaviy tarbiyaga ikki tomonlama yondashmoq zarur. Xalq pedagogikasi tajribasiga asoslangan holda pedagoglar va ota-onalar hamkorlikda o’quvchilarga quyidagi yo’nalishlarda tushuncha berishlari lozim: [1] Sh.M.Mirziyoyev. Erkin va faro`on demokratik Ozbekiston Davlatini birgalikda barpo etamiz T.: Ozbekiston 2016-y -56-b. [2] Sh.M.Mirziyoyev. Tanqidiy tahlil, qatiy tartib-intizom va shaxsiy javobgarlik har bir rahbar faoliyatining kundalik qoidasi bolishi kerak. T.: Ozbekiston 2017 y. -104-b.