Stereometriya kursi haqida tarixiy ma’lumot Geometriyaning fazodagi shakillarning xossalarini o’rganadigan bo’limi stereometriya deb ataladi. ,,Stereometriya’’ grekcha so’z bo’lib ,,stereo’’-fazo, ,,metrio’’- o’lchayman degan ma’noni anglatadi. Stereometriya planimetriadan keyin paydo bo’lgan. Evklid ,,Negizlar’’ asarining XI-XIII kitoblari stereometriyaga bag’ishlangan “Negizlar” asarida 23- ta tarif, 5 ta postulot va 9 ta aksioma berilgan. Bu asarning tarixiy ahamiyati shundan iboratki, unda birinchi bo`lib aksiomatika sifatida geometriyaning mantiqiy tuzulishini ishlab chiqishga harakat qilingan. Hozirgi zamon matematikasida qo`llanilayotgan matematik usul ham shu asardan boshlab foydalanila boshlangan. “Negizlar”da 9 ta aksiomada isbotsiz qabul qilingan mulohazalar bayon etilgan. Mazkur asar ulkan va uzoq shuhratga ega bo`lib, 1482-yildan boshlab barcha jahon tillarida 500 martadan ziyod nashr qilindi. Hozirgi zamon fani Olam fazosi o`zgaruvchi egrilikka ega ekanligini ko`rsatmoqda. Demak, olam geometriyasi na Evklid geometriyasidan na Labachevskiy geometriyasidan iborat. Evklid boshlab bergan aksiomatika ma`lum ma`noda nemis matematigi David Gilbert va rus matematigi Veniamin Fedorovich Kagan ishlarida oxiriga yetkazildi. Gilbert 1889-yilda yozgan “Geometriya asoslari”da Evklid geometriyasining to`liq aksiomalar sistemasini berdi, ularni guruhlar bo`yicha sinflarga ajratdi va har bir aksiomalar guruhi chegaralarini aniqlashga harakat qildi. XIX asr oxiriga kelib aksiomalar sistemasiga qo`yiladigan aososiy talablar va aksiomatik usul prinsplari ishlab chiqildi va keyingi davr matematiklari tomonidan yanada rivojlantirilmoqda. Mavzu: Parallek to`g`ri chiziqlar . 383-masala.Traktor ochoyotgan oltita agatning oldingi ochilgan egatlarga p egatilganaralleligi qanday taminlanadi? Javob: puluklarning ikki yonidan puluklar orasiga teng bo`lgan masofada g`ildirakli chizg`ich maslamasi o`rnatiladi. U g’ildirak ochilgan egat yonidan unga parallel chiziq chiziladi. 384-masala . Bo’yi 3 m, eni 40 sm, zinapoyalari orasidagi masofa 30 smdan bo’lgan Narvon yasash uchun qancha uzinlikdagi yog`och kerak bo`ladi ? Yechim: 3m=300sm 300:30=10 9 ta zina 9*40=360sm=3,6m