Maqsad, mazmun, shakl kategoriyalari tarbiya jarayonining mohiyati (u nimaga qaratilgan, nimani to‘ldiradi, nimaga yo‘naltirilgan, qanday shaklda tugallanadi)ni ochib beradi. Tarbiya mohiyatini yoritishda tarbiya metodi kategoriyasi ham e'tibor qilinadi, bu esa tarbiya metodi tushunchasini tushunishni ta'minlaydi. Tarbiya metodi, tarbiya maqsadiga erishishning yo‘li sifatida qaraladi. Metodlar, tarbiyanuvchilarning ongi, irodasi, tuyg'ulari va xulqiga ta’sir etish usullarini ifodalaydi.