Ривожланиш назариясидаги 5 та асосий омил, яъни табиий ресурслар, инсон капитали, технология, институтлар ва глобал интеграция жараёнлари 20-асрнинг иккинчи ярмидаги дунё давлатларининг ўсишида муҳим роль ўйнаган. Марксизмнинг диалектик материализм концепциясига кўра, 3-жаҳон мамлакатларининг ривожланишида ички зиддиятлар ва ташқи босимлар ўртасидаги кураш муҳим аҳамиятга эга бўлиб, бундай кураш 1960-йиллардаги Африка давлатлари мисолида кўриниб туради. Ривожланишнинг эндоген ва экзоген моделлари ўртасидаги мунозара, масалан, Латин Америкасининг 1980-йиллардаги иқтисодий инқирозида аён бўлган бўлиб, бу 2та кўринишнинг комбинациясини талаб қилади.