EFTALITLAR DAVLATINING TASHKIL TOPISHI EFTALITLAR DAVLATINING TASHKIL TOPISHI MUNDARIJA KIRISH………………………………………………………………………3 I-BOB OʻRTA OSIYODA EFTALITLAR DAVLATINING TASHKIL TOPISHI 1.1.Eftalitlar davlati tashkil topishi …………………………………………..5 1.2. Eftalitlar davlatining madaniy hayoti va elchilik aloqalari………………7 1.3. Eftaliylar buyuk ipak yoʻlida …………………………………………...14 II-BOB EFTALIYLAR DAVLATIDA DAVLAT BOSHQARUV TIZIMI 2.1 Eftaliylar davlatining tashkil topishi va uning tarix sahnasida tutgan o’rni……………………………………………………………………………….18 2.2 Eftaliylar davlatining boshqaruv tizimi………………………………....20 2.3 Eftaliylar davlatida ijtimoiy-iqtisodiy hayot yer egaligi va soliq turlari..24 III-BOB EFTALIYLAR DAVRIDA IJTIMOIY-IQTISODIY VA MADANIY HAYOT 3.1 Eftaliylarning kelib chiqishi haqidagi ilmiy farazlar va manbalar………30 3.2 Eftaliylar davri shaharsozligi va boshqaruv usullari. ………………..…32 XULOSA………………………………………………………………..….36 FOYDALANGAN ADABIYOTLAR………………………………….…37 KIRISH Oʻrta Osiyo va unga qoʻshni mamlakatlarda milodiy 5-asr oʻrtasida barpo etilgan davlatlar: 1) Oʻrta Osiyodagi Eftaliylar davlati milodiy 5-asr oxiri — 6-asr boshida ravnaq topib, uning hududi hozirgi Afgʻonistonning katta qismi, Oʻrta Osiyo va Sharqiy Turkistonning sharqiy va janubiy-sharqiy viloyatlarini oʻz ichiga olgan. Poytaxti Balx hisoblanadi. Uning asosini Baqtriya-Toxariston tashkil etgan. Shu yerdan turib eftaliylar qoʻshni mamlakatlarga yurishlar qilganlar. Eftaliylar Sosoniylar Eroni ustidan bir qancha janglarda zafar quchgan, janglardan birida sosoniylar shahanshohi Peroz halok boʻlgan. U koʻp yillar mobaynida eftaliylarga katta miqdorda tovon toʻlab kelgan edi. Oʻrta Osiyodagi Eftaliylar davlati bir qancha yarim mustaqil mulklarning konfederatsiyasidan iborat boʻlib, ularni eftaliylar podshosiga tobe merosiy sulolalar boshqarar edi. Bu yerda Hindistondagi kabi tanga pullar markazlashgan tartibda zarb qilinmagan, aksincha deyarli har bir mulk oʻzining kumush yoki mis tangasini zarb qilgan. Saltanatda bir necha turdagi alifbolar (sugʻd, baqtriy, braxmi va boshqalar) mavjud boʻlgan, lekin baqtriy alifbosi davlat yozuvi hisoblangan. Eftaliylarning oʻzi dastlab koʻchmanchi boʻlib, keyinchalik shaharlarni bosib olishlari bilan, asosan, oʻtroq hayot tarziga oʻtgan boʻlsalar kerak. Shu tufayli Vizantiya tarixchilari (Menandr) eftaliylarning shahar qabilasi sifatida taʼriflaydi. Eftaliylar jamiyatida mulkiy tabaqalanish mavjud edi. Eftaliylar kuchli, asosan, otliqlardan iborat qoʻshinga ega boʻlgan. Eftaliylar orasida poliandriyaning shakllaridan biri hukm surgan. Eftaliylar oʻt va quyoshga sigʻinishgan, Oʻrta Osiyodagilar esa — buddaviylik, manixeylik, nasroniylik, zardushtiylikka eʼtiqod qilishgan; 2) Eftaliylar Hindistonga bostirib kirishi natijasida vujudga kelgan. Shimoliy Hindiston, Pokiston va janubiy-sharqiy Afgʻoniston hududidan iborat boʻlgan.. Hindistondagi Eftaliylar davlati milodiy 5-asroxiri — 6-asrning 1-yarmida, Toʻramon va uning vorisi Mixirakula davrida kuchqudratga toʻlib, ravnaq topgan. 6-asr oʻrtalariga kelib tanazzulga yuz tutgan. Kurs ishining ob`ekti: Kurs ishimizning obyektini “Ilk o‘rta asrlarda Eftaliylar mavzusi yoritib berish Kurs ishining predmetini: Kurs ishimizning predmetini mavzuga oid tarixiy tadqiqotlar va mavzuni metodik qismini yoritishga xizmat qiluvchi darslik va o`quv qo`llanmalar tashkil etadi. Kurs ishining ilmiy yangiligi: Kurs ishimizning xulosa va taklif qismilaridan kelib chiqib yuqoridagi metod asosida dars mashg`ulotlarini tashkil qilishdagi usullar va texnik jihatini kurs ishimizga yangilik sifatida qabul qildik. Kurs ishining amaliyotga tadbiqi: mazkur kurs ishi o'rta ta'lim tizimida tarix va tarbiya darslarini samarali tashkil etishda, yosh avlodning ongida haqqoniy tariximiz haqida tasavvur uyg'otishda, tarix fani to'garaklari faoliyatida shuningdek Oliy ta'lim tizimida tarix fanini o'qitish metodikasi, ilg'or metodlarni qo'llash kabi mashg'ulotlarda foydalanish mumkin. Kurs ishining tuzulishi: Kirish qismi, asosiy qismdagi 8 bob va 8 paragraf, xulosa, foydalanilgan adabiyotlar ro'yxatidan iborat. I-BOB OʻRTA OSIYODA EFTALITLAR DAVLATINING TASHKIL TOPISHI 1.1.Eftalitlar davlati tashkil topishi Eftaliylar, ularning etnik tarkibi, davlat tashkil etishlari xususida tarixiy manbalarda turli xil qarashlar mavjud. Rim va Vizantiya tarixchilari Martselin (IV asr), Prokopiy Kesariyskiy, Feofan Vizantiyskiy (VI asr), arman tarixchilari Lazar Parbskiy (V asr), Favst Buzand (IV asr), xitoy solnomalaridan Bey-shi (VI asr) bergan ma’lumotlar shular jumlasidandir. Masalan, eftaliylar Xitoy manbalarida «i-da», «e-da», armanlarda idal, xeptal, arablarda haytal, Suriya va lotin manbalarida eptal, abdal deb nomlanadi. Bunday turlicha atamalar har bir til va yozuvning o‘ziga xos xususiyatlaridan kelib chiqqan. Rus va Vizantiya tarixchilarining aksariyati eftaliylarni turkiy qabila-massagetlarning so‘nggi bo‘g‘inidan kelib chiqqan deb fikr bildiradilar. Muqaddas «Avesto»da esa ular tatlar nomi bilan tilga olinadi. F. Vizantiyskiy esa eftallar nomini V asrning ikkinchi yarmida podshohlik qilgan Vaxshunvor Eftalon nomi bilan bog‘laydi.