Ispaniya davlatining IX-XI asr davri MUNDARIJA KIRISH………………………….....………………………………….……….......2 I BOB. ISPANIYADAGI SIYOSIY, IJTIMOIY VA IQTISODIY HOLAT.....................................................................................................................7 1.1.Ispaniyadagi umumiy ahvol va siyosiy ziddiyatlar...............................................7 1.2. Austriya, Galitsiya, va Leon grafliklari..........................…....………………...10 II BOB. ISPANIYANING MAHALLIY BOSHQARUVI VA XRISTIAN DINI........................................................................................................................17 2.1.Ispaniyada mahalliy boshqaruv va ijtimoiy holatning yaxshilanishi............ …17 2.2.Kataloniya bilan siyosiy aloqalar va ziddiyatlar...........................................….21 XULOSA………………………………………...………….………………........25 FOYDALANILGAN MANBA VA ADABIYOTLAR RO‘YXATI…………..27 ILOVALAR…………………………………………..………………………….29 KIRISH O‘zbekiston mustaqillikka erishgach, o‘zbek davlatchiligi tarixiga katta e'tibor qaratila boshlandi. O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 1998-yil 27-iyuldagi “O‘zbekiston Respublikasi Fanlar Akademiyasi Tarix instituti faoliyatini takomillashtirish to‘g‘risida”gi qarori o‘zbek davlatchiligi tarixida muhim iz qoldirdi. O`zbekiston respublikasining birinchi Prezidenti I. Karimovning bir guruh tarixchi olimlar bilan uchrashuvidagi tarix fani borasida bildirgan fikrlari o‘zbek xalqi va uning davlatchiligi tarixi konsepsiyasining yaratilishiga g‘oyaviy asos bo‘lib xizmat qildi. Unda “ilmiy nuqtai nazarga tayangan davlatchilik tarixini yaratish” asosiy maqsad sifatida belgilangan. O`zbekiston Respublikasining birinchi Prezidenti I. Karimov “o`zlikni anglash tarixni bilishdan boshlanadi. Isbot talab bo`lmagan ushbu haqiqat davlat siyosati darajasiga ko`tarilishi zarur. Tarixni yoritishda bir yoqlamalikka, subеktiv fikrlarga yo`l qo`ymaslik zarur, faqat bahs, munozara, tahlil mеvasi bo`lgan xulosalargina bizga to`g`ri yo`l ko`rsatadi”[1] - deb takidlaydi. O‘zbekiston Respublikasi Prezidenti I. Karimov Respublikamiz mustaqil taraqqiyot yo'lining ijodkori va rahnamosi sifatida tarix fani, uning bugungi ahvoli va istiqbolini chuqur tahlil yetib, bu yo'nalishda tarixchi olimlar oldiga qator vazifalarni qo‘ydilar. Ushbu vazifalardan eng muhimi-yangi jamiyatimizni isloh qilish va yangilash jarayonini boshqaradigan va ta’minlaydigan, hozirgi davr talabi asosida yangicha fikrlaydigan yoshlami tarbiyalash, muhimi, ular ongiga milliy istiqlol, Vatanga sadoqat va yurtparvarlik g'oyalarini yanada chuqurroq singdirish va tyeran anglatishdan iboratdir. Olimlar e’tirof etganlaridek, dunyo tarixi nihoyatda boy va rang-barangdir. Har bir hududlar eng qadimgi davrlardan boshlab jahon sivilizatsiyasi o'choqlaridan biri hisoblanib, bu yyerda dunyo sivilizatsiyasidagi mahalliy xalqlarga xos tarixiy-madaniy jarayonlar bo'lib o'tgan. Har bir davlatchilik hududlaridan dunyo sivilizatsiyasi tarixiy taraqqiyotida o'chmas iz qoldirgan olimu fuzalolar, davlat arbobiyu, sarkardalar yetishib chiqqanlarki, bugungi xalqlar ular bilan xaqli ravishda faxrlansa arziydi. Hukumatlar tashabbusi bilan tarixi chuqur o`rganila boshlandi. Shu jumladan jahon davlatchiligi tarixidagi Ispaniya davlatining IX-XI asr davri ham. Bu davr haqida ham izlanishlar olib borildi. Lekin afsuski Ispaniya davlatining IX-XI asr davri va uning jahon tarixidagi o`rni tog`risida ma’lumotlar o`zbek tilida kam uchraydi. Ispaniya davlatining IX-XI asr davri bosqinchilik orqali ko`plab ichki hududlarni egallashga muvaffaq bo`ldilar va bu bilan ko`plab xalqlarni va ularning tarixini bevosita o`zaro daxldorligiga katta hissa qo`shdilar. Mana shu bosqinchilik holati Angliyada bir qator xalqlar yashash sharoitlariga ta`sir etdi. Bu esa keyinchalik u yerda yashayotgan xalqlarning ijtimoiy-iqtisodiy hayotida katta o`zgarishlarga olib keldi desak mubolag`a bo`lmaydi. Ispaniya davlatining IX-XI asr davri qoldirgan moddiy va madaniy boyliklar va yodgorliklar tarixda muhim iz qoldirdi hamda bugungi qimmatli arxeologik va etnologik kuzatuvlar uchun katta imkoniyatlar yaratmoqda. Mavzuning dolzarbligi: Ispaniya. 7—11-asrlarda ijtimoiy tuzilma va madaniyat. Xristian hududlari Yagona hukumat, markaziy hokimiyat va umumiy ma'muriy tashkilotning mavjudligi yarim orolning turli xil Visigot hududlariga ko'rinadigan bir xillikni berdi, bu bizning ko'zimizdan ular o'rtasida hayotning deyarli barcha sohalarida mavjud bo'lgan haqiqiy farqlarni yashiradi. Musulmonlarning Ispaniyaga bostirib kirishi ortidan siyosiy birdamlik buzilib, turli mintaqalar oʻrtasidagi barcha aloqalar toʻxtab qolgach, bu farqlar aniq boʻldi. Shimoli-g'arbiy qismida (Asturiya va Galisiya) vestgot an'analari eng sof shaklda saqlanib qolgan. Qirollar arablar bosqinidan oldingi siyosatni davom ettirdilar. Xuddi shu qonunlar hali ham amalda edi, o'sha hokimiyat hukmronlik qildi, hali IX, 10 va 11-asrlarning mualliflari. ular bu hududlarning barcha aholisini istisnosiz Gotlar deb atashadi. Shimoli-sharqiy mamlakatlarda eski tartib faqat qisman saqlanib qolgan. Shimoli-g'arbiy, Ispaniyaning arablar tomonidan bosib olinmagan qismining siyosiy markazi bilan to'g'ridan-to'g'ri aloqalarning uzilishi shimoli-sharqiy hududlarning to'liq avtonomiyaga ega bo'lishiga olib keldi. Pirovardida bu yerda yangi mustaqil davlatlar tashkil topdi. Shimoli-sharqda uzoq vaqt davomida vestgotlar sinfiga bo'linish va vestgot qonunlari ("Fuero Xuzgo") saqlanib qolgan. Biroq, bu yerlarning boshqa davlatlar (asosan Frantsiya bilan) bilan doimiy aloqada bo'lishi, nafaqat bu aloqa, balki Franklar Navarra va Kataloniyadagi istilolar tufayli yuzaga kelgan xorijiy ta'sirlar va ehtimol mahalliy turmush tarzining o'ziga xos xususiyatlari - bularning barchasi. madaniyat rivojiga boshqacha yo'nalish berdi va bu hududlarning ijtimoiy-siyosiy tashkil etish shakllarining o'ziga xosligini belgilab berdi. Shimoli-sharqiy va shimoli-g'arbiy o'rtasidagi tafovutlar vaqt o'tishi bilan yanada aniqroq bo'lib bordi. Mamlakatning shimoli-sharqiy qismida bir qancha davlatlar vujudga keldi va ularning har birida ijtimoiy tuzilma va siyosiy tizimning o'ziga xos xususiyatlari belgilab berildi. Shunday qilib, bu davrda butun ispan millati yo'q, chunki yarim orolning turli hududlari bir butunni tashkil etmaydi. Mamlakatning har bir alohida hududi o'zi uchun yashaydi va o'ziga xos tarzda rivojlanadi. Shu jihatlari tufayli ham bu suulola davrining dolzarbligini tushunish mumkin. Kurs ishining maqsadi va vazifasi: Ushbu kurs ishining maqsadi Ispaniya davlatining IX-XI asr davri jahon tarixidagi o`rnini yanada kengroq ochib berish. Bu davlat haqida ma’lumotlar juda kam. shu tufayli bu davrga doir ma’lumotlar bazasini kengaytirish va uni ilmiy nuqtai nazardan o`rganib mohiyatini yanada oydinlashtirishi va mavzuga oid mavjud ma’lumotlardagi noaniqlik va xatolarga oydinlik kiritish. Shuningdek Ispaniya davlatining IX-XI asr davri siyosiy ijtimoiy va iqtisodiy hayotiga aniqlik kiritish va tahlil qilishdan iborat. Kurs ishining vazifasi: Ispaniya davlatining IX-XI asr davri davlatchiligi tarixida ijtimoiy-iqtisodiy jarayonlarning tutgan o‘rnini turli ilmiy tadqiqot metodlari asosida o‘rganish maqsadida quyidagi vazifalar belgilab olindi: - Ispaniya davlatining IX-XI asr davri ijtimoiy-iqtisodiy o‘rganilishi natijalarini tahlil qilish; - ma`lumotlarni umumlashtirish va ularning Ispaniya davlatining IX-XI asr davri tarixi va madaniyatini o‘rganishdagi ahamiyatini ochib berish; - Ispaniya davlatining IX-XI asr davri ijtimoiy-iqtisodiy hayotiga oid to‘plangan ma’lumotlarni Ingliz xalqi davlatchiligi tarixining yangi sahifalarini yoritishda muhim manba sifatida tahlil etish; Ispaniya davlatining IX-XI asr davri ijtimoiy-iqtisodiy jarayonlarini qamrab olgan holda tadqiq etish; - mavjud ma’lumotlarni qiyoslagan holda Ispaniya davlatining IX-XI asr davri siyosiy faoliyatini o‘rganish hamda siyosiy masalalariga yangidan baho berish, manbalar va so‘nggi tadqiqotlar asosida ushbu masalalarni oydinlashtirish, munozarali masalalarga aniqlik kiritish; - manba va adabiyotlarni tahliliy o‘rganib, Ispaniya davlatining IX-XI asr davri ijtimoiy-iqtisodiy siyosiy faoliyatidagi ilmiy muammolarni, ularning o‘rganilishi natijalari, tadqiqotchilar xulosalarini qiyoslab, yangi asoslarda tadqiq etish; - Ispaniya davlatining IX-XI asr davri o‘rta asrlar davlatchiligi tarixida tutgan o‘rnini va uning siyosiy-tarixiy jarayonlarda tutgan mavqeyini yoritib berish.. Mavzuning o`rganilganlik darajasi. Ispaniya davlatining IX-XI asr davri ijtimoiy-iqtisodiy davri bugungi kungacha olimlar, tarixshunoslar tomonidan juda ko`p tadqiq qilingan. Shuningdek bugungi vaqtda ham bu davr haqida qandaydir bir shaklda ilmiy yoki amaliy izlanishlar olib borilayapti. O`tgan asrlarda ham bu davrga doir ilmiy izlanishlar olib borilgan.. Ayrim ilmiy tadqiqotlar esa hali tugatilmagan. Hozirgi zamonaviy texnologiyalar rivojidan keyin ham bu tarixiy voqeaga boshqa voqealar singari jiddiy chuqurroq e’tibor berilayapti. Natijada esa Ispaniya davlatining IX-XI asr davri haqida ma’lumotlar bazasi oshdi. Hamda bir qator tarixiy arxivlarida hamda Britaniya,yYevropa va rus ensiklopedik asarlari orqali ham bu mavzu yaxshi o`rganilgan. Davriy (xronologik) chegaralanishi: Kurs ishining davriy chegarasi Ispaniya davlatining IX-XI asr davri ijtimoiy-iqtisodiy rivojlanishi va ularning ijtimoiy - iqtisodiy, madaniy hayotini o`rganib tahlil qilishdan iborat. Ishning hajmi: Ushbu kurs ishi kirish, uchta bob, xulosa, foydalanilgan adabiyotlar ro`yxatidan tashqari 30 betdan iborat. [1] Karimov I.А. Tarixiy xotirasiz kelajak yoʼq. T.: Oʼzbekiston, 1998. 136-b