Sovet tuzumining o‘rnatilishi: Milliy siyosat va milliy

Tavsif

Sovet tuzuminig o’rnatilishi  Sovet sotsialistik respublikalari ittifoqi ,  SSSR ,  Sovet Ittifoqi  — sobiq  Rossiya imperiyasi  hududining katta qismida 1922—91-yillarda mavjud boʻlgan davlat. SSSRni tashkil etish toʻgʻrisida deb atalgan Shartnoma (1922-yil)ga muvofiq, uning tarkibiga xalqlarning xohish irodasiga zid ravishda  Rossiya  ( RSFSR ), Ukraina ( USSR ), Belarus ( BSSR ), Zakavkazye respublikalari [ZSFSR; 1936- yildan ittifoqdosh respublikalar —  Ozarbayjon  ( Ozarbayjon SSR ),  Armaniston  ( Armaniston SSR ),  Gurjiston  ( Gurjiston SSR ), keyinchalik — 1925-yil  Oʻzbekiston  ( Oʻzbekiston SSR ),  Turkmaniston  ( Turkmaniston SSR ), 1929-yil  Tojikiston  ( Tojikiston SSR ), 1936-yil  Qozogʻiston  ( Qozogʻiston SSR ),  Qirgʻiziston  ( Qirgʻiziston SSR ), 1940-yil  Moldaviya  ( Moldaviya SSR ),  Latviya  ( Latviya SSR ),  Litva  ( Litva SSR ) va  Estoniya  ( Estoniya SSR ) kiritilgan. 20-yillarning boshlaridan, ayniqsa,  V.I.Leninning  vafotidan keyin mamlakat rahbariyati orasida hokimiyat uchun keskin kurash boshlandi. Rahbarlikning avtoritar usullari qaror topishi,  I.V.Stalin  shu usullardan foydalanib, yakkaboshchilik hokimiyati rejimini kuchaytirib bordi. 1921-yilda boshlangan yangi iqtisodiy siyosat (NEP) 20-yillarning oʻrtalarida toʻxtatilib, soʻng mamlakatni jadal industriyalash va qishloq xoʻjaligini zoʻrlab kollektivlashtirish (jamoalashtirish) siyosati boshlab yuborildi. Kommunistik partiya davlat tuzilmasini toʻla-toʻkis oʻziga boʻysundirib oldi.  SSSR Respublikalari bayrogʻi  (qarang  Sovet Ittifoqi Kommunistik partiyasi ). Mamlakatni tez modernizatsiyalash va boshqa mamlakatlardagi inqilobiy harakatni qoʻllab-quvvatlashni maqsad qilib qoʻygan qatʼiy markazlashtirilgan va harbiylashtirilgan totalitar ijtimoiy tuzum vujudga keldi. Boshlangan ommaviy qatagʻonlar 1934-yildan keyin avj oldirildi va jamiyatning barcha tabaqalarini qamrab oldi; millionlab begunoh odamlar qamoqqa tashlandi, otildi, surgun qilindi (qarang  Repressiya ). Davlat va jamiyat hayoti tor doiraga solib qoʻyildi, bepoyon mamlakatdagi barcha ishlar markazdan tuzib beriladigan reja asosidagina yuritiladigan boʻldi, oʻta mafkuralashgan kommunistik tizim qaror toptirildi, demokratik tamoyillar oyoq osti qilindi, sud tizimi bedodlik asosiga qurildi. 30-yillarning oxirida mustabid davlatning tashqi siyosati keskin oʻzgartirildi, xalqaro jamoa xavfsizligi yoʻlidan qaytildi. 1939-yil Sovet-Olmon bitimlari tuzildi, unga binoan bir yil ichida Gʻarbiy Ukraina va Gʻarbiy Belarus, Boltiqboʻyi mamlakatlari, Bessarabiya va Shim. Bukovina SSSR tarkibiga qoʻshib olindi. SSSR tomonidan boshlangan sovet-fin urushi (1939.30.11 — 1940.12.3) sovet imperiyasining xalqaro obroʻsiga putur yetkazdi (SSSR Millatlar ittifoqidan chiqarib yuborildi). 1941-yil Olmoniya shartnomalarni buzib, Sovet Ittifoqiga qoʻqqisdan hujum qildi. Urushga aholisi qariyb 6,5 mln. boʻlgan Oʻzbekistondan 1 mln.dan ortiq kishi safarbar qilindi. Urush davrida butun-butun xalqlar — bolqorlar, chechenlar, qalmoqlar, qrim tatarlari, qorachoylar, yunonlar, mesxeti turklari, Volga boʻyi olmonlari va boshqalar oʻzga oʻlkalarga majburlab koʻchirildi. SSSR,  AQSH ,  Buyuk Britaniya ,  Fransiya  kabi ittifoqchilar yordamida urushda gʻolib chiqqach, Jan. Saxalin, Kuril o.lari, Petsamo (Pechenga), Klaypeda, Kenigsberg (Kaliningrad), Zakarpatye Ukrainasi va boshqa yerlar hisobiga mamlakat hududi kengaytirildi. Urushdan keyin qatagʻonlar (kosmopolitizmga qarshi kurash, „vrachlar ishi“, „Leningrad ishi“ va boshqalar) davom ettirildi, oʻzbekistonlik koʻpgina yozuvchi, shoir, olim va boshqa ziyolilar ham shu siyosat azobini tortdilar. 

Hujjat haqida

Kategoriya

Amaliy ishlar | Tarix

Format

DOCX

Hajmi

35 bet

Fayl hajmi

146.27 KB

Muallif

Sotuvchi 25057

Qo'shilgan

30.03.2025